روند تحولات توسعه منطقه ای به لحاظ نظری، روش­شناختی و تجربی در کشور نشان می دهد که اغلب تئوری های شکل گرفته در قالب رویکرد های بالا به پایین برنامه ریزی و سیاستگذاری ،نتوانستند توسعه (منطقه ای) را آنچنان که شایسته و بایسته است؛ هدایت نمایند. اتخاذ چنین رویکردهایی، نه تنها نابرابری ها را کاهش نداده اند؛ بلکه ساختارهای محیط طبیعی- بوم­شناختی و اجتماعی- اقتصادی درونی مناطق را نیز از هم گسیخته اند. بازتاب این نگرش­ها در چارچوب عملکردهای نظام برنامه­ریزی و سیاستگذاری، نابرابری و عدم تعادل فضایی در سطوح منطقه ای و ملی در چند دهه گذشته را سبب شده است. این شرایط در تمام گستره فضایی کشور از جمله در بخش مرکزی شهرستان تنکابن قابل مشاهده است. از این­رو، پژوهش حاضر به دنبال تحلیل سطح یکپارچگی فضایی نظام سکونتگاهی بخش مرکزی تنکابن با استفاده از روش تحلیل شبکه­ای است. این پژوهش به لحاظ هدف، کاربردی و بر مبنای روش، توصیفی- تحلیلی است. جامعه آماری شامل کلیه سکونتگاه­های شهری و روستایی بخش مرکزی است. داده­های جریان­ افراد، کالا و خدمات، محصول و سرمایه با روش کتابخانه­ای(فیش­برداری) و میدانی(پرسشنامه) جمع­آوری و با ابزارهای Nodexl، Usinet و GIS تحلیل شده است . نتایج بررسی­های کمی و کیفی جریان­های مردم، کالا و خدمات، سرمایه و محصول نشان می­دهد که شبکه سکونتگاهی و الگوی فضایی آن از حالت ابتدایی و نخستین خود که متمرکز در یک یا دو سکونتگاه بوده؛ فاصله گرفته و به سمت الگوی توسعه غیرمتمرکز در حال حرکت است. در این روند، روابط تکمیل­کنندگی عملکردی شهرها و روستاها در الگوی سکونتگاهی قلمرو جغرافیایی مورد مطالعه در حال ظهور هستند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

زمینه: ایران همانند سایر کشورهای در حال توسعه، در حال گذر سریع تغذیه ای است. از این رو می توان انتظار داشت با بهبود در شرایط اجتماعی و اقتصادی، بیماری هایی همانند اضافه وزن چاقی افزایش یابد. این مطالعه با هدف بررسی وضعیت اپیدمیولوژیک بیماری های تغذیه ای با استفاده از شاخص های آنتروپومتریک در ساکنین روستاهای بخش مرکزی همدان طراحی و اجرا گردید.مواد و روش ها: تعداد 614 نفر از افراد بالای 2 سال از 15 روستای بخش مرکزی همدان به روش خوشه ای انتخاب و اطلاعات انتروپومتریک آنها جمع آوری شد. در صورت قرار گرفتن افراد 2تا 20 سال در محدوده <-2SD معیار قد و وزن بر اساس NCHS (National Centre for Health Statitics)  آنها  بصورت کم وزن، لاغر و کوتاه قد تغذیه ای طبقه بندی شدند. برای تعیین چاقی و اضافه وزن در تمام گروههای سنی و کم وزنی در بالغین از شاخص توده بدن (BMI) استفاده شد.یافته ها: در افراد 2 تا 20 سال مورد بررسی سوء تغذیه کم خواری شامل کم وزنی در 12.5 درصد، لاغری در 12.3 درصد و کوتاه قدی تغذیه ای در درصد و پرخواری در 11.9، درصد شامل6.7  درصد اضافه وزن و 5.2 درصد چاقی، دیده شد. در افراد بالای 20 سال 5.5 درصد (اکثرا مرد) BMI کمتر از 18.5 درصد و 34.9 درصد (اکثرا زن) دارای اضافه وزن و چاقی بودند. در کل افراد، مبتلایان به اضافه وزن و چاقی 24.76 درصد و سوء تغذیه کم خواری 9.2 درصد بود.نتیجه گیری: سوء تغذیه های کم خواری (2 نفر از 20 نفر) و پرخواری (5 نفر از هر 20 نفر) در ساکنین روستاهای بخش مرکزی همدان، حاکی از عدل تعادل در مصرف مواد غذایی متناسب با نیازها در هر دو جنس می باشد که لزوم آموزش تغذیه صحیح را در سطح این جامعه گوشزد می نماید.

مهاجرت معکوس، مهاجرت شهر به روستا است که بنابر شرایط محیطی و مکانی، می تواند عوامل گوناگونی با درجه اهمیت متفاوت در رخداد آن دخیل باشد. روستاهای بخش مرکزی شهرستان ماسال به عنوان محدوده مورد مطالعه، از جمله مناطق با مهاجرت معکوس بالاست. از همین رو، در تحقیق پیش رو سعی شد تا مهم ترین علل مهاجرت به آنها شناسایی شده و دسته بندی گردد. در این تحقیق آمیخته، ابتدا عوامل استخراج شده از مطالعه  اسنادی به همراه عوامل احصاء شده از 20 مصاحبه ساختاریافته؛ توسط 10 کارشناس مورد اعتبار محتوایی  قرار گرفته و نهایتاً عوامل نهایی در قالب پرسشنامه که توسط 330 مهاجر پاسخ داده شده، ارزیابی شده است. یافته ها نشان  می دهد که تعداد 31 علت برای مهاجرت معکوس به دست آمده است که 9 عامل آن، جزو دافعه های شهری و 22 عامل دیگر، جزو جاذبه های روستایی می باشد و اینکه این عوامل در 8 عامل اصلی دسته بندی شده بیش از 83 درصد از واریانس علل مهاجرت را توجیه می کنند. نتیجه اینکه، جاذبه هایی روستایی به مراتب، تاثیر بیشتری نسبت به دافعه های شهری در مهاجرت به محدوده مورد مطالعه دارند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

هدف غایی برنامه های توسعه روستایی بهبود کیفیت زندگی در جوامع روستایی است، اما پیش شرط اصلی جهت  دستیابی به این مهم فراهم ساختن شرایط مناسب برای زندگی است که می تواند زمینه ساز ارتقای کیفیت زندگی در جوامع روستایی گردد. هدف از تحقیق حاضر سنجش وضعیت کیفیت زندگی در روستاهای پیراشهری بخش مرکزی خانقین است. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و نوع آن کاربردی- توسعه ای است. حجم نمونه با استفاده از مدل کوکران (320 نفر سرپرست خانوار) برآورد گردید. ابزار اصلی گردآوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته است و تجزیه وتحلیل  های آماری در محیط نرم افزارSpss انجام شده است. جهت تجزیه وتحلیل داده ها و مشخص کردن وضعیت شاخص های کیفیت زندگی، از آزمون تی تک نمونه ای استفاده گردید. نتایج تحقیق نشان داد که وضعیت کیفیت زندگی از نظر شاخص اقتصادی و اجتماعی با توجه به t  به دست آمده که برابر با 220/7-  است در سطح پایین تری قراردارد  واز نظر شاخص خدمات عمومی و زیر ساختها با 891/35 و ویژگی واحد کالبدی با 835/26- و شاخص زیست محیطی با توجه بهt  به دست آمده که با 061/18- با سطح معناداری 99% در سطح پایینتری قراردارد. نتایج بیانگر آن است که ضریب همبستگی بین کیفیت محیط زندگی و اشتغال خانوارهای روستایی در ارتباط با  تحولات اقتصادی آنها معادل( 59/0) بوده و سطح معناداری نیز در سطح ( 003/0) است. نتایج به دست آمده نشان داد کیفیت محیط سکونتی در روستاهای محدوده مورد مطالعه پایین تر از حد متوسط قرار گرفته و از لحاظ شاخص های مورد مطالعه بین روستاهای نمونه تفاوت معناداری وجود ندارد.

پسماند بیمارستانی بخشی از مواد زائد جامد شهری را تشکیل می دهند که از نظر بهداشتی بسیار حائز اهمیت است به نحوی که در زمره ی مواد زائد خطرناک قرار می گیرند. یکی از منابع تولید پسماندهای بیمارستانی، خانه های بهداشت می باشند که به جهت وجود مواد عفونی و بیماری زا در آن ها، از اهمیت بسیاری برخوردار است. هدف این مطالعه بررسی وضعیت پسماندهای پزشکی خانه های بهداشت شهرستان رشت و آگاهی از میزان تولید و نحوه ی مدیریت آن ها می باشد. این مطالعه ی توصیفی در 12 خانه ی بهداشت موجود در دو دهستان بخش مرکزی شهرستان رشت انجام شد. روش بررسی براساس آنالیز فیزیکی پسماندهای بهداشتی و تکمیل پرسشنامه جهت آگاهی از نحوه مدیریت پسماندهای تولیده بوده است. میزان کل پسماند سالیانه ی تولیدی در خانه های بهداشت نامبرده 3/274 کیلوگرم می باشد. سهم تولید پسماند شبه خانگی و پسماند عفونی و برنده به ترتیب برابر با 75 و 25 درصد می باشد. نتایج حاصل از تکمیل پرسشنامه ها ضعف سیستم مدیریت پسماندهای بهداشتی را در خانه های بهداشت روستاهای شهرستان رشت نشان می دهد. بررسی نتایج این مطالعه بیان می کند که میزان پسماندهای تولیدی در خانه های بهداشت مورد مطالعه بسیار اندک بوده و تفاوت معناداری را با نتایج حاصل از مطالعات انجام شده در بیمارستان ها و مراکز درمانی شهری آشکار می کند. علی رغم میزان ناچیز پسماندهای عفونی و برنده در منطقه، نحوه نادرست برخورد و عدم مدیریت پسماندها در تفکیک، ذخیره سازی و دفع آن ها باعث ایجاد اثرات منفی بالقوه بر روی افراد و اجزای محیط دفع خواهد شد.

امروزه تاثیر شهرها بر توسعه مناطق روستایی پیرامونی امر پذیرفته شده ایست این اثر گذاری عمدتا از طریق اجزا تشکیل دهنده پیوندهای روستا شهری محقق می گردد چرا که هر منطقه تنها متشکل از نظام سکونتگاهی بی ارتباط به هم نیست و از شهرها بعنوان موتور توسعه روستایی نام برده می شود. از جمله اهداف این پژوهش شناسایی عوامل تحدید کننده هویت روستاها و آبادی های مجاور شهر رشت و نیز تبیین پارامترهای محلی پیوندهای روستا شهری بوده است لذا جامعه آماری در این تحقیق روستاهای چهار دهستان با نام های دهستان لاکان، دهستان پیربازار، دهستان پسیخان و دهستان حومه(دارسازی) از بخش مرکزی شهرستان رشت می باشند، ویژگی تمام آنها دهستان بودن و نیز جزو تقسیمات و حوزه نفوذ شهر رشت بودن می باشد. جامعه آماری ما 16 روستای نمونه با تعدادجمعیت 12038 نفر می باشدکه به شکل نمونه گیری نقطه ای انتخاب گردیده اند. جهت دستیابی به نتیجه از مشاهده مستقیم و مطالعات میدانی و گفتگو با اهالی و مسئولین روستاها بهره شده است، همچنین در بُعد کمی از مدل سوات (Swot ) استفاده شده است. نتایج حاصله دال بر این واقعیت بوده که پیوند و ارتباط بین روستاهای مرکزی و شهر رشت از جهات مختلف اقتصادی، اجتماعی، کالبدی، زیست محیطی با شدت و ضعف برقرار بوده که در برخی از پارامترها عامل فاصله تا شهر دخیل نبوده و در برخی دیگر عامل فاصله تا شهر رشت بر میزان اثر گذاریها شدت بخشیده است.

در دهه اخیر تعداد وقوع سیل نسبت به دهه 1340 حدود 10 برابر شده است. در فروردین ماه سال 1398 در بسیاری از استان های ایران از جمله استان گلستان به ویژه شهرستان آق قلا در اثر بارش شدید و ناگهانی باران، سیل بزرگی رخ داد که با خسارت های سنگین مالی فراوان همراه بود. نوع تحقیق حاضر کاربردی و از نظر روش توصیفی-تحلیلی و میدانی است. جامعه آماری تحقیق حاضر خانوارهای شش روستای بخش مرکزی شهرستان آ ق قلا هستند که بر اساس سرشماری سال 1395 دارای 4639 خانوار است. تعداد نمونه ها با استفاده از فرمول کوکران 270 نفر انتخاب شدند و پایایی ابزار تحقیق نیز با استفاده از ضریب آلفای کرون باخ برای مولفه های مورد بررسی تحقیق برابر با 82/0 به دست آمده است. تعداد نمونه های انتخاب شده بعد از سنجش با بهره گیری از نرم افزار spss و با استفاده از آزمون های تحلیل همبستگی، فریدمن، کروسکال والیس و آنوا/ دانکن مولفه ها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایح تحلیل همبستگی کای اسکویر نشان می دهد که رابطه هریک از عوامل بررسی شده با میزان خسارت وارده ناشی از سیل در روستاهای مورد مطالعه تا سطح اطمینان 99 درصد است. همچنین نتایج حاصل از آزمون فریدمن تفاوت معنادار در سطح اطمینان 99 درصد را نشان می دهند. طبق نتایج به دست آمده از آزمون کروسکال والیس به لحاظ مولفه های طبیعی در میزان خسارت وارده تفاوتی بین روستاها وجود ندارد و تنها برای مولفه تجاوز به حریم رودخانه و ساخت وساز در حریم آن بین روستاها تفاوت معنادار در سطح 95 درصد مشاهده می شود. نتایج آزمون آنوا برای مقایسه میانگین خسارت وارده به بخش های مختلف نشان می دهد که تفاوت معنادار و 99 درصدی بین روستاها وجود دارد. براین اساس روستاهای مختلف از طریق آزمون تعقیبی دانکن گروه بندی شدند که میزان خسارت وارده را تبیین می کنند. علت خسارت متفاوت روستاها وابسته به شیب اراضی، ارتفاع روستا نسبت به سطح دریا و به خصوص نزدیکی به رودخانه های طغیانی قره سو و گرگان رود می باشند، به طوری که بخاطر بارندگی شدید در بازه زمانی کم روستاهای صحنه سفلی، دوگونجی و یامپی اگرچه دچار آبگرفتگی شدند، اما خسارت کمتری را نسبت به روستاهای قانقرمه، یلمه خندان و چن سولی متحمل شدند. علاوه بر موارد مذکور عدم لایروبی رودخانه ها، تجاوز تدریجی به حریم آن و نابودی بستر اتفاقی رودخانه ها نیز بر شدت اثرات تخریبی سیل در روستاهای مورد مطالعه افزوده است.